HiFi Klubben

Skip to content
Koopjesmarkt Pak je korting op demo modellen, overtollige voorraad, uitlopende en refurbished producten! Bekijk ze hier

‘De allerbeste platen zijn de platen waar je eerst niet zoveel aan vindt.’

Muziek speelt met onze verwachtingen en daar zijn onze hersenen dol op, vertelt Peter Vuust – neurowetenschapper aan de Aarhus Universitet. En daarom kunnen we blíjven luisteren naar sommige nummers en platen.

Peter Vuust geloofde zijn oren niet. Op het podium stond Paul Simon die zijn concert opende met America, een 50 jaar oude Simon & Garfunkel-klassieker – maar hij speelde hem op een totaal andere manier, met een strijkkwartet. Het leek alsof hij een heel ander nummer speelde, en toen gebeurde er iets met Peter Vuust dat hij nog nooit had meegemaakt. De tranen liepen hem over de wangen.

Simon & Garfunkel ”America” live van Central Park

'Ik weet niet waarom ik moest huilen. Misschien omdat ik wist dat dit de laatste keer zou zijn dat ik hem live zou zien. Misschien vanwege zijn artistieke ambities. De ambitie om mensen te verbazen,’ vertelt hij.

'Muziek speelt met onze verwachtingen, met wat wij verwachten van een nummer. Muziek is de balans tussen dat wat we kennen en dat wat we niet verwachten,' - Peter Vuust

Deze ervaring combineert twee elementen die volgens Peter Vuust onlosmakelijk verbonden zijn met muziek: muziek geeft een gevoel van nostalgie, en tegelijkertijd speelt het met onze verwachtingen.

PeterVuust-1334_.jpg

Norah Jones op repeat

Peter Vuust weet waar hij het over heeft. Hij is een gerespecteerd jazzmusicus en hoofd van een centrum aan de Aarhus Universitet dat onderzoek doet naar de manier waarop muziek onze hersenen beïnvloedt.

‘Muziek is anders dan alle andere kunstvormen, omdat het een totaal andere tolerantie heeft voor herhaling,’ zegt hij – en hij noemt als voorbeeld het debuutalbum van Norah Jones.

‘Die plaat had iets waardoor ik dacht: hé, dat wil ik zo meteen nog een keer horen.’

En dus deed hij hetzelfde als miljoenen anderen: hij had Norah Jones een tijdlang op repeat staan. Net zoals hij tienduizenden keren naar The Beatles heeft geluisterd. En Radiohead. En Paul Simon. En duizenden andere muzikanten, want voor Peter Vuust is muziek hetzelfde als leven. En hij luistert constant naar muziek. In bed. In bad. Tijdens de afwas.

Soms luistert hij wel tien keer naar hetzelfde nummer – om een bepaald verloop of een climax te horen.

‘Muziek speelt met onze verwachtingen, met wat wij verwachten van een nummer. Muziek is de balans tussen dat wat we kennen en dat wat we niet verwachten,’ legt hij uit.

Mindf*ck

En die balans, daar zijn onze hersenen gek op. Daarom produceren ze dopamine, een stof waar we ons gelukkig door voelen. Je kunt dus letterlijk een ‘muziekjunk’ zijn. Onze hersenen belonen ons door een chemische stof aan te maken als een nummer voldoet aan onze verwachtingen, maar nog meer als we verrast worden. Dat geeft de ultieme dopamine-kick!

Dat heeft te maken met enkele universele kenmerken van muziek, vertelt Vuust. Ritmische muziek houdt zich bijvoorbeeld aan een vast tempo. Als muzikanten hiermee spelen, horen we dat heel goed, omdat onze hersenen een schematisch geheugen hebben opgebouwd van alle nummers die we gehoord hebben, en die een ritmisch sjabloon volgen.

PeterVuust.jpg

‘Maar dan brengt muziek ons schematisch geheugen in de war.’

Het is een beetje als appels die van een boom naar beneden vallen. Dat is de regel. Maar als je dan ineens een appel ziet die ‘naar boven valt’, dan ben je verrast – en dat gebeurt dus iedere keer, omdat het niet past binnen het schema, het verwachtingspatroon in onze hersenen.

Die onvoorspelbaarheid, dat onverwachte, dat zorgt ervoor dat we sommige muziek kunnen blijven luisteren.

‘De allerbeste platen zijn de platen waar je in het begin niet zoveel aan vond. Er is iets mee, iets waar je moeite mee hebt. En dat is natuurlijk een kenmerk van alle grote kunst. Onder het oppervlak ligt zoveel, en vaak duurt het even voordat je dat allemaal ontdekt hebt. En sommige lagen blijven je bezighouden,’ zegt Peter Vuust.

Hij benadrukt dat je geraakt kunt worden door alle soorten muziek, ook door genres waar je normaal gesproken niet naar zou luisteren. Maar je moet het een kans geven en geconcentreerd luisteren.

'Muziek speelt met onze verwachtingen, met wat wij verwachten van een nummer. Muziek is de balans tussen dat wat we kennen en dat wat we niet verwachten,' - Peter Vuust

Muziek helpt ons herinneren en vergeten

Onze hersenen slaan herinneringen automatisch op, en dus kunnen we bepaalde muziekstukken koppelen aan bepaalde ervaringen. Een eerste kus, een reis of de eerste keer dat je een kater had.

‘Muziek heeft heel direct invloed op onze emoties. Vaak hoeven we een nummer maar een halve seconde te horen om dat gevoel weer terug te krijgen. Muziek kan ons een nostalgisch gevoel geven – het brengt herinneringen naar boven, nog meer zelfs dan een foto,’ legt Peter Vuust uit.

Als hij bijvoorbeeld Abbey Road van The Beatles hoort, gaat hij automatisch terug naar de bibliotheek in Åby, waar hij die plaat als jongen beluisterde. En als hij thuis zit te luisteren, als hij op zijn contrabas speelt, of als hij naar een concert gaat, dan ervaart hij vaak het allermooiste aan muziek.

‘Muziek kan ervoor zorgen dat we buiten ons lichaam treden.’

Net als die avond met Paul Simon.

Blaa_bog_NL.jpg

DRIE NUMMERS OM TE ONTDEKKEN

Paul Simon: Question for the Angels
‘Dit is een waanzinnig nummer. Het is een ballad, mooi en simpel, en de titel is waanzinnig. Je moet hem echt een paar keer horen, maar op een gegeven moment denk je: dit is het beste wat ik ooit gehoord heb!’

Chet Baker: It Could Happen To You
‘Het geweldige is dat niemand het verschil hoort wanneer hij trompet speelt of “scat”. Muziek is meer dan emotie. Het gaat ook om het overbrengen van ideeën.’

Pablo Casals: Bach: Cello Suites
‘Hij is cellist, en op een bepaalde manier speelt hij heel beroerd. Maar dan beroerd op een goede manier. Je hoort dat hij zijn instrument tot het uiterste drijft. Je hoort hem vechten met de muziek. Dat is gewoon schitterend!’

 

We maken gebruik van koekjes, ook wel cookies, zodat je online kunt winkelen. We gebruiken ze ook om uit te vinden hoe onze website wordt gebruikt, zodat we onze site verder kunnen verbeteren. Door verder te gaan accepteer je deze cookies. Lees meer over cookies hier